asperger ve PDD_NOS

Asperger Sendromu tanısına sahip çocuklar eğitimsel çevrede oldukça uğraştırıcıdırlar. Tipik olarak sınıf arkadaşları tarafından tuhaf ve sıra dışı olarak değerlendirilirler.

Asperger Sendromu otizmin bir uzantısı ve yüksek sonlarında olan bir bozukluk olarak düşünülmektedir. Van Krevelen, düşük fonksiyonlu otistik çocuğun kendi dünyasında yaşadığını, yüksek fonksiyonlu otistik çocuğun ise bizim dünyamızda kendi yöntemleri ile yaşadığını yazmıştır.

Doğal olarak bütün aspergerli çocuklar birbirlerine benzemezler. Her aspergerli çocuk kendi nadir kişiliğine sahiptir. Sonuç olarak bütün aspergerli çocukların sınıf başarısındaki ilerlemeyi sağlamak için kesin ortak reçeteler bulunmamaktadır. Hiçbir eğitim metodu tek olarak bütün çocuklarda (aspergerli olmasalar bile) etkili olmamaktadır.

Aşağıda Asperger Sendromunun yedi açıklayıcı özelliği bulunmaktadır. (sınıf ortamı örnekleri Michigan Çocuk Tıp Merkezinin ve Ergen Psikiyatrik Hastane Okulundan alınmıştır). Bu öneriler genel anlamlar taşımakta ve bu çocukların daha özel ve bireysel ihtiyaçları bulunabilmektedir.

1. Aynılıkta Israr Etme :

Asperger Sendromlu çocuklar küçük değişikliklerle kolaylıkla ezilebilirler. Çevresel streslere çok duyarlıdırlar ve bazen rutinlerle meşguldürler. Özellikle önceden tahmin edemedikleri durumlarda tedirgin ve takıntılı endişeye eğilimlidirler. Stres, yorgunluk ve duygusal yükler onları denge dışı bırakabilir.

Programın Önerileri :

-Önceden bildirebilir güvenli ortamları sağlayın,

-Geçişleri aza indirgeyin,

-Tutarlı günlük rutinleri sunun. Asperger Sendromlu çocuk günlük rutinleri anlaması ve her birinden ne bekleyeceğini bilmelidir ki buradaki görevlere konsantre olabilsin.

-Sürprizlerden kaçının. Ekstra aktiviteler için çocuğu dikkatlice gidişat içinde hazırlayın. Rutindeki değişiklikleri mümkün olduğunda minimal tutun.

-Bilinmeyenlere olan korkusu yeni aktiviteyi öğretmeni, okulu, sınıfı çocuğa açıklayarak yatıştırın. Takıntılı endişeye sebep olmamak için değişiklikleri mümkün olduğunca çabuk çocuğa açıklayın. (örnek AS’lu çocuğun okulunu değiştirmek zorunda kaldığınızda yada öğretmeni değişeceğinde yeni okulu önceden ona gezdirin ve günlük rutin aktivitelerinin burada devam edeceğini açıklayın)

2. Sosyal Etkileşimdeki Zayıflık :

Aspergerli çocuklar sosyal ilişkilerdeki karmaşık kuralları anlamada zorluk çekerler. Saf(bön) tırlar ve son derece bencildirler. Fiziksel temastan hoşlanmayabilirler. Şakaları, benzetmeleri ve alayları anlayamazlar. Doğal olmayan, monoton resmi bir ses tonu kullanırlar. Uygunsuz, gözünü dikerek bakmalar ve vücut dili kullanırlar. Duyarsız ve duruma uyan davranışlardan yoksundurlar. Sosyal mesajları yanlış yorumlar, sosyal mesafeyi değerlendiremezler. Konuşmayı başlatmak ve sürdürmek için yetersiz beceri gösterirler. İyi gelişmiş konuşmaları ancak zayıf benlik iletişimleri bulunmaktadır.

Konuşmalarındaki yetişkine benzer hava nedeniyle bazen küçük profesörler olarak etiketlenirler. Ellerindeki haklar kolay alınır (başkalarını yalan söylediğini ya da kandırıldığını anlamazlar) ve bazen sosyal dünyanın bir parçası olmaz için istek gösterirler.

Program Önerileri :

-Çocuğu kabadayılıklardan ve sataşmalardan koruyun,

-Büyük yaş gruplarında bu tür çocukların sosyal beceri yetersizliği acı verici hale geldiğinde, onlara sosyal problemlerini içten bir şekilde tarif edebilirsiniz. Sınıf arkadaşlarını ona sevecenlik gösterdiğinde övün. Bu davranış belki şamar oğlanı olmasını engelleyebilir ve çocuğa olan sempatinin ve toleransın gelişmesine yardımcı olabilir.

-Yaşıtlarının onun okuma, hafıza ve kelime haznesi becerilerini fark edebileceği kooperatif eğitim metotları kullanarak bu çocukların akademik becerileri üzerinde durur.

-Çoğu Asperger Sendromlu çocuk arkadaş ister ama bunu nasıl yapacağını bilmez. Bu çocuklara sosyal ipuçlarında nasıl davranmaları gerektiği öğretilmeli ve türlü sosyal durumlarda kullanacakları davranış repertuarları verilmelidir. Çocuklara ne ve nasıl söyleyecekleri öğretilmelidir. İkili ilişki modellerinde rol oynamalarını sağlayabiliriz. Bu çocukların sosyal düşünceleri kurallar öğretildikten sonra oluşmaktadır. Bir yetişkin asperger sendromlu insan davranışlarını taklit ederek öğrendiğini kaydetmiştir. AS’lu bir üniversite profesörü insan ilişkilerini anlamanın onu kendini Mars’tan bir ırk bilimci gibi hissettirdiğini yazmıştır.

-Her ne kadar başkalarının duygularını anlamakta zorluk çekseler de bu çocuklar doğru şekilde davranmayı öğrenebilirler. Başkalarına karşı patavatsız, duyarsız ve incitici davrandıklarında onlara bu davranışının neden yanlış olduğu ve doğrusunun ne olması gerektiği açıklanmalıdır. Asperger Sendromlu bireyler sosyal ilişkileri entelektüel olarak öğrenmek zorundadırlar. Sosyal içgüdü ve sezgiden yoksundurlar.

-Asperger Sendromlu büyük öğrenciler arkadaşlık sisteminden yarar görebilirler. Öğretmen duyarlı ve yetersiz olmayan sınıf arkadaşları yetiştirebilir ve AS’lu çocuğu onların yanına oturtabilir.

-Sınıf arkadaşları onu teneffüste, otobüste ve koridorda gözetebilir onu sosyal aktivitelere katabilir.

-Aspergerli çocuklar yalnız başına kalmaya meyillidirler, bu yüzden öğretmen onu diğerleri ile olmaya teşvik etmelidir. Aktif sosyalizasyona yüreklendirmeli izole ilgilerin peşine düşmek için geçirdikleri zaman sınırlandırılmalıdır. (Örnek : Öğretmen öğle yemeği sırasında bu çocuğu diğerleri ile iletişime girecek şekilde oturtabilir ve diğerlerini de zekice buna zorlayacak ortamı yaratabilir)

3. Sınırlı Alanlara Olan İlgiler :

Aspergerli çocukların tuhaf kaygıları ve düşünceleri vardır. (Bazen takıntılı bir şekilde nesne toplayabilir). Amansızca ilgi alanına giren yerlere yönelir, ilgileri hakkında tekrarlayıcı sorular sorar, fikirlerin kafasına gitmesinde sorun yaşar, dıştan gelen talebe rağmen kendi eğilimlerini izler.

Program Önerileri :

• Bu çocukların sürekli sınırlı ilgileri ve ilgili soru sormalarına ve tartışmalarına izin vermeyin. Bu konu ile ilgili konuşmak için gün içinde spesifik zamanlar ayırarak sınırlayın. Örneğin, aspergerli bir çocuk hayvanları takıntı haline getirmiş bir sınıf hayvanı olan kaplumbağa hakkında sayısız sorular sormaktadır. Bu çocuğa sadece teneffüs sırasında bu soruları sorması için izin verilmiştir. Bu günlük rutin haline gelmiş ve çocuk çabukça kendini kontrol etmeyi öğrenip günün diğer zamanlarında bu konu ile ilgili soru sormayı öğrenmiştir.

• AS’lu çocuğun davranışlarını arzu edilen biçimde yönlendirmek için pozitif teşvik yöntemlerinin kullanılması çocuğa yardımcı olmak için kritiktir. Bu çocuklar övgülere önem verirler (Örneğin : sayısız bir soru sorucuyu bunu durduğu anda kutlamak ve diğerlerine de konuşma hakkı tanıdığı için teşekkür etmek olabilir). Bu çocuklar sosyal olarak beklenen bir davranış gösterdiklerinde basitçe ödüllendirilebilirler.

• Bazı AS’lu çocuklar ilgi alanlarının dışına çıkan işleri yapmayabilirler. Sınıf çalışmasını tamamlaması için değişmez beklentiler saptanmalıdır. Çocuğa kontrol altında olduğu değil bazı özel kurallara uyması gerektiği kavratılmalı. Aynı zamanda çocuklar yarım kalan işlerini bitirmeleri için başlangıçta kişisel görevlerini onların ilgi alanları içinde tutmak yararlı olabilir. (Örn. Eğer ilgiler dinozorlarsa, gramer cümlelerini, matematik problemlerini, okuma ve heceleme parçalarını dinozorlar hakkında oluşturabilirsiniz). Yavaş yavaş diğer başlıklara giriş yapılmalıdır.

• Öğrencilere çalışması için kendi ilgi alanlarını içeren konulardan oluşan ödevler verilebilir. (Örn; hayat bilgisi dersi içinde herhangi bir şehir işleniyorsa ve bir çocuğun ilgi alanı trenlerse, bu çocuğa bu şehirde kullanılan ulaşım araçları başlığı altında bir konu verilebilir).

• Çocuğun saplantıları onun ilgi alanı repertuarını genişleterek uzak tutabilirsiniz. (Örn; Yağmur ormanları konusu işleniyorsa, hayvanlara takıntısı olan bir çocuk sadece yağmur ormanlarının hayvanları ile ilgili değil, yağmur ormanları hayvanlarının evi olarak ormanın kendisi de ev ödevi olarak verilmelidir. Daha sonra da hayatta kalmak için “orman hayvanlarına zarar veren yerel halk”ları ile ilgili bir şeyler öğrenmek için motive edilebilir.

  4. Konsantrasyon Güçlüğü :

   

  Asperger Sendromlu çocuklar bazen içsel uyaranlarla görevlerinden alıkoyulurlar ve bu nedenle sınıf aktivitelerini sürdürmekte güçlük çekerler. (Bazen dikkat zayıf olmasa da tek bir alana dikkat vermeleri sorun olabilir). Karmaşık iç dünyalarına çekilmeye meyillidirler. Sanki bir gündüz rüyasında gibidirler ve bu nedenle grup ortamında öğrenmeleri zordur.

   

  Program Önerileri :

   

  • Bu tür çocuklardan verim alınması için kalabalık sınıf ortamlarından kaçınılmalıdır. Görevler küçük bölümlere ayrılabilir (Hikayeyi paragraflara bölme gibi). Öğretmenin daha sık geri bildirim alması ve yönergelerin tekrarlanması önerilebilir.

  • Ciddi konsantrasyon güçlüğü bulunan çocuklar ayarlanmış saatli çalışma oturumlarından yarar görebilirler. Bu kendilerini organize etmelerine yardımcı olur. Sınırlanmış zaman içinde tamamlanmayan sınıf çalışması çocuk tarafından çocuğun zamanında tamamlanır(özel ilgilerin zamanı içinde olabilir). AS’lu çocuklar bazen inatçı olabilirler. Bu nedenle basit beklentiler ve bütünüyle planlanmış bir programa ihtiyaç duyarlar. Bu onlara ödüle giden kurallara uymadan geçtiğini anlatır (Bu tür programlar Asperger Sendromlu çocuğu motive eder, üretkenliğini arttırır ve stres seviyesini düşürür. Çünkü çocuk kendisini yetenekli bulur.)

  • Bu tür dikkat sorunu olan çocukların ev ödevlerini azaltma ve özel eğitim öğretmenleri ile çalışarak okul ve ev ödevlerini yapması önerilebilir. (Ailenin de çocuğa ev ödevi yaptırabilmek için geçirdikleri stresli saatler azalmış olur).

  • Bu çocuklar sınıfta önde oturmalı, dikkatinin dağılmaması için sık ve direk sorula sorulmalı.

  • Dikkatini yöneltmediği zamanlarda sözel olmayan sinyaller yollayın (Omzuna dokunmak gibi)

  • Eğer bir arkadaş sistemi kullanıyorsa, onu zaman zaman derse yada göreve dönmesi için uyaracak bir arkadaşın yanına oturtun.

  • Öğretmen çocuğu içsel düşüncelerini atması için fantezileri geride bırakıp gerçek dünyaya dönmesi için yüreklendirmelidir. Bu çetin bir mücadeledir. Çünkü iç dünya konforludur (dış dünya pek çekici değildir). Küçük çocuklar için serbest oyun etkinlikleri bile yönlendirme gerektirir, çünkü kendilerini yalnız dünyalarına kaptırırlar, töresel fantezi oyunları ile gerçekle olan bağlarını koparırlar. AS’lu bir çocuğu diğer çocuklarla (Örn; bir oyun tahtası üzerinde oyun oynamaya yönlendirirken bazı sosyal kuralları da öğrenmesini sağlayabilirsiz)

   

  5. Zayıf Motor Koordinasyonu :

   

  Asperger Sendromlu çocuklar fiziksel olarak sakar ve beceriksizdirler. Değişmez beceriksiz yürüyüşleri vardır. Motor beceri gerektiren oyunlara katılmakta başarısızdırlar. Ve bu alandaki bir açık sorun yavaş olmalarına, yazı ve çizim çalışmalarındaki becerilerini etkileyebilir.

   

  Program Önerileri :

   

  • Eğer motor problemleri varsa fiziksel eğitim programlarına dahil edilmeleri sağlanabilir.

  • Bir spor (rekabet) programındansa sağlık/form gibi bir programa dahil edilebilir.

  • Çocuğu rekabetçi bir spora itmeyin. Bu takım arkadaşlarının hayal kırıklığına uğraması ve onunla alay edilmesine neden olabilir.

  • Bu çocuklardaki sosyal anlamlandırmada ki yoksunluk diğerleri ile koordineli hareketler yapmasını engelleyecektir.

  • Asperger Sendromlu çocuklar bireyselleştirilmiş eğitim programına ihtiyaç duyarlar. Bu kopya etmeye veya şeklin üstünden gitmeye dayanabilir. Yazma sırasında öğretmen çocuğun elini tutarak yardımcı olabilir. Daha sonra çocuk bunu kendisi de yapabilecektir.

  • Küçük asperger sendromlu çocuklar kağıda yapılan noktalı hat çizimi çalışmalarından, boyut ve biçimi koruma açısından yarar görürler. Bu beraberinde çocuğu dikkatli yazması için zorlar.

  • Çocuğa zamanı sınırlandırılmış çalışma verilirken onun yazma hızının da önem taşıdığını anlatın.

  • Asperger Sendromlu bireyler sınavı geçmede yaşıtlarından daha fazlasına ihtiyaç duyarlar. (Onları değişik bir odada sınava almak daha fazla zaman vermek değil ama soruları teker teker sorarak görev üzerinde odaklanmasını sağlamak olabilir)

   

  6. Akademik Zorluklar :

   

  Asperger Sendromlu çocuklar genelde ortalama yada ortalamanın üstünde zekaya sahiptirler (özellikle sözel alanda). Fakat düşünce kavrama eksiklikleri vardır. Hayalleri somuttur, soyutlama zayıftır. Bilgiç konuşma tarzları ve şaşırtıcı kelime hazneleri anladıkları ve konu hakkında konuştukları gibi yanlış izlenimlere yol açabilir. Aslında onlar duydukları yada okuduklarını tekrarlıyorlardır. Asperger sendromlu bireyler genelde üstün ezber hafızasına sahiptirler. Fakat bu doğal olmayan mekanik bir tarzdır (teypte çalan, tekrarlayan kaset gibi) problem çözme becerileri zayıftır.

   

  Program Önerileri :

   

  • Birbirinin devamı olan bireysel bir eğitim programı hazırlayın. AS’lu çocuklar iç uyarılara uymamak için yüksek bir motivasyona ihtiyaç duyarlar. Öğrenme ödüllendirilmeli, strese neden olunmamalıdır.

  • Bu çocukların tekrarlamalarını öğrenme olarak saymayın, çünkü sadece papağan gibi duyduklarını iletirler.

  • Genel kavramlar olduğunda ek açıklamalar sunun ve dersi kolaylaştırın.

  • Bu bireylerin kabul edilebilir hafızalarından yararlanın. Gerçeklere dayanan açıklamaları akılda tutmak en iyi yaptıkları şeydir.

  • Duygusal nüanslar (ayrıntı) sözcüklerin birden çok anlam taşıması (eşsesli) ilişkilerdeki önemli noktalar romanlarda yaşamak gibi asla anlaşılmayacaktır.

  • Bu çocukların yazı ödevlerinde genelde tekrarlayıcı, konudan konuya atlayan ve hatalı yan anlamlar içeren unsurlar bulunur. Bu bireyler genel bilgi ile kişisel fikirler arasındaki farkı anlayamadıklarından öğretmenlerin tarzını benimserler.

  • AS’lu çocuklar usta okuma ve hafıza becerisine sahiptirler. Fakat dil zayıftır. Sanmayın ki akıcı olarak okuduklarını anlıyorlar.

  • Akademik çalışmanın kalitesi düşük olabilir, çünkü ilgili oldukları alanlarla ilgili motive edilmezler. İyi bir çalışma ortaya çıkarmak için çok net beklentiler oturtulmalıdır.

   

  7. Duygusal Hassaslık :

   

  Bu çocuklar sıradan eğitim ile başa çıkabilecek zekaya sahip olmalarına rağmen kimi zaman sınıf taleplerine cevap vermezler. Bu çocuklar hassas oldukları için kolaylıkla stres olabilirler. Kendilerini taklit etmeleri (benlik saygıları) düşüktür. Kendilerini eleştirirler, hata yapmaya tahammülleri yoktur. Asperger Sendromlu bireyler genelde ergenler depresyona yatkındır, öfke nöbetleri ve patlayan mizaçları strese karşılık ortak tepkileridir. Bu kişiler nadiren sakin görünür ve yatıştırılabilir (sabit kanıları gibi olmadığından) sıradan günlük talepleri karşılamada yoğun bir efor harcarlar.

Çocuğun kendi durumuyla ilgili farkındalığı olumsuz duygular uyandırabilir. Olumsuz duygular regresyon değil ilerleme olarak değerlendirilmelidir.(Öfke düşkırıklığı utanç vb)Bu nedenle çocukta öfke patlamaları görülebilir.

Bu durumda kendini daha derinliğine incelemesi duygularıyla başa çıkabilme yoları konusunda desteğe ihtiyacı vardır.

 Bu bağlamda ne hissettiğini ifade etmesi(duyguları tanıma anlama anlamlandırma önem taşımaktadır.Ayrıca bu yetilerle donatılmasına çalışılırken ona nasıl zor yollardan geçtiğini anımsatmak yararlı olur.

Bunun için floor-time-oyun – sosyal hikayeler gibi doğal yollarla duygularını ifade etmesi sağlanabilir.(ümitsizlik-hayal kırıklığı-kızgınlık-nefret vb )

HOŞGÖRÜ GELİŞTİRMEDE PEK ÇOK YÖNTEM KULLANILABİLİR.

*çocuğun diğerlerinin fikirlerini benimsemesine onları süreçlemesine yardım etmek.(oyunlarda başkalarının isteklerine talebine yer vermek)

*Çocuğun bizim fikirlerimizi kavramısan yardım etmek.(yanıt vermesini-diyaloga girmesini sağlayarak)

*çocuğun bizim ve diğerlerinin fikirlerini kabul etmesine yardım etmek.

(oyun ve dramada inatçı olmak…her şey neden onun istediği gibi oluyor??bunu her zaman yapmalı..kabul etmese bile tartışılabilir olduğunu görmeli)

Sosyal hikayeler gerek anlatılarak gerekse basit çizimlerle ve ya canlandırma ile ya da oyun içinde hayvan ve ya kuklaların kullanımı ile sunulabilinir.Çocuğun dikkatini olay ve kurguya odaklama zor oluyorsa ilgi alanı olan bir nesne ve ya bir olay  vb..konu içine sokularak ilgisi çekilebilir.İlginin kalıcı olmasına çalışılmalı daha sonra genelleme için başka örneklerle de benzer konular ele alınmalı.

Hoşgörü geliştirmede empati çalışmaları da önemlidir. Empatiye ilişkin örneklemeler yine benzer yolarla oyun içinde verilmeli.Empatinin de davranış şekli olarak öğretilebileceği göz ardı edilmemeli.

Mükemmeliyetçilik hata kabul etmeme aynılıkta ısrar gibi sık karşılaşılan durumlar da davranış sorunlarına neden olmakta.Çocuk olumsuz davranış gösterse bile olay yatıştığı zaman hala sevildiğini bilmeli ve bu açık bir şekilde gösterilmeli.Gösterdiği olmusuz davranışın sonuçalrını görmeli(kimleri-neleri nasıl etkiliyor?)

Masal hikaye görsel sunumlar doğaçlama öyküler vb ile herkesin hata yapabildiği örneklendirilmeli. Ayrıca  herkesin de farklı olduğu (fiziksel ve davranışsal)basit örneklerle anlatılmalı.(herkes aynı takımı tutmaz…sevdiği yemekler.oyunlar..müzikler farklıdır vb.)

Bu şekilde farkındalık çalışmaları zenginleştirilebilir.

Problem çözme becerilerinin geliştirilmesinin başlı başına üzerinde durulması gerekir.Her gün bu konu üzerinde  doğal basit örnekler de dahil mutlaka durulmalı.Sorun çözme yöntemlerinin doğal bir tepki olarak içselleşmesine çalışılmalı.Öfke patlamalarının iletişim sorunu ve problem çözme becerisi kısıtlı olanlarda daha sıklıkla görüldüğü unutulmamalı.

Düzenli egzersiz günlük yaşamın bir parçası olmalı.

İlgi alanlarına ayıracak zaman mekan olanakları çok kısıtlı olmamalı.Ancak tüm yaşamını kaplamasına da izin verilmemeli.

Asperger sendromu, temel olarak kendisini sosyal ilişkilerde gösteren bir bozukluktur. Kişinin diğer insanlarla ilişki kurma ve ilgileniş biçimini etkileyen, otizmin bir biçimidir. Sosyal ve duygusal alandaki kısıtlılıkları sebebi ile otistik bozuklukla benzemesine rağmen, lisan gelişiminin normal olması ve entellektüel deficit taşımaması ile otizmden ayrılmaktadır. Asperger sendromu belirsiz bir durumdur - görünmeyen bir sendrom olduğu için, bu sendromu olan kişiler, birçok kişi tarafından yanlış anlaşılmıştır. Belirsizdir, aynı zamanda tanımlanması da zordur, genellikle, ”üçlü bir eksiklik” olarak tanımlanmıştır - üçlü bir zorluklar seti.

 ·                    toplumsal ilişkilerde zorluklar 

·                    sosyal iletişimde zorluklar 

 ·                    hayal gücünde ve yaratıcılıkta zorlanmalar 

 Karakteristik Özellikleri 

Aynılıkta ısrarcılık

Bazı değişikliklerin üstesinden gelemeyebilirler. Çevresel stres faktörlerine karşı aşırı duyarlıdır ve bazen ritüellerle ilgilenirler. Endişelidirler, kendilerini bekleyen şeyin ne olduğunu bilmezlerse takıntı derecesinde endişe duyarlar. Stres, aşırı yorgunluk ve duygusal yüklenmeler karşısında kolaylıkla dengelerini kaybedebilirler.  

Sosyal etkileşimde bozukluklar

Asperger yaş ilerledikçe daha da belirginleşir. Çünkü sosyal iletişimde ciddi handikaplar ortaya çıkar, sosyal etkileşimin karmaşık kurallarını anlamada yetersizlik gösterirler. Çok fazla benmerkezci olabilirler. Ses tonları doğal değildir. Çevreye duyarsız olabilirler. Sorulara her zaman uygun yanıt vermezler, uygun olmayan bakışları ve beden dilleri olabilir. Hassa ve zarif değillerdir. Sosyal ipuçlarını yanlış değerlendirebilirler. Duruma uygun olmayan mimik ve jestlere sahip olabilirler. Sosyal mesafeyi değerlendiremeyebilirler. Konuşmaları uygun ifade ve tonlamadan yoksundur, bu nedenle tek düze (motor gibi) konuşurlar. Konuşmayı başlatma ve sürdürmede yeteneksiz olabilirler. Konuşmaları gelişmiştir ancak iletişimleri zayıftır. Empati kurmada zayıftırlar. 

Sınırlı ilgi alanı

Aspergerli çocukların tuhaf ilgileri veya yoğun tutkuları (alışılmadık şeyleri saplantı halinde biriktirme gibi) vardır. Belli konulara abartı ilgi duyarlar. Bu konularda tekrarlayan sorular sorarlar. Fikir üretmekte problemleri vardır. Diğerlerinin isteklerine aldırmaksızın kendi eğilimlerini takip ederler ve bazen bu kısıtlı ilgi alanlarının dışında bir bilgiyi öğrenmeyi reddedebilirler. 

Konsantrasyon bozuklukları

Bu çocuklar sıklıkla içlerinde gelen uyarılarla yapmakta olan işlerden uzaklaşırlar. Organize olmada zorlanırlar. Asperger sendromlu yetişkinler ise ilgili olanın ne olduğunu bulup çıkaramaz, dolayısıyla dikkat ilgisiz uyaranlara odaklanır, hayal alemine dalmaktan daha yoğun bir şekilde kendi karmaşık iç dünyalarına çekilme eğilimindedirler. Grup halinde öğrenmekte güçlük çekerler.  

Motor koordinasyonun zayıf olması

Fiziksel olarak beceriksiz ve sakar olabilirler. Kaskatı ve beceriksizce yürüyebilirler, motor gerektiren oyunlarda başarısız olabilirler. İnce motora ilişkin bozukluklar da varsa kalem tutmada problemler ve yazı yazma hızının düşük olması ve çizim yeteneklerinin etkilenmesi görülebilir.  

Okul ve akademik hayatta zorluklar

Genellikle sözel açıdan ortalama üstü zekaya sahiptirler ama yüksek düzeyde düşünme ve anlama yeteneğinden yoksundurlar. Düz ve yalın olma eğilimindedirler. Hayalleri somuttur, soyutlamaları ise zayıftır. Titiz, kılı kırk yaran konuşma stilleri ve etkileyici kelime hazneleri hakkında konuştukları şeyi anladıkları gibi yanlış bir izlenim verirler. Oysa ki gerçekte onlar duydukları veya okudukları şeyleri tekrarlarlar. Çoğunlukla mükemmel bir hafızaya sahiptirler fakat mekaniktir. Problem çözme yetenekleri zayıf olabilir.  

Duygusal yaralanma(incinme)

Bu çocuklar normal eğitimlerini tamamlayacak zekaya sahiptirler. Fakat çoğunlukla sınıfın istekleri ile başa çıkacak duygusal güce sahip değildir. Bu çocuklar esnek olmamaları nedeniyle kolaylıkla strese girebilirler. Kendilerine güvenleri düşüktür. Sıklıkla kendilerini eleştirirler, hata yapmayı tolere edemezler. Buluğ çağından itibaren ruhsal sorunlar ortaya çıkabilmektedir. Toplumla uyum içinde olmadıklarının farkındadırlar. Otizmden ayrılan noktası budur. Yaşıtları ile uyumlu iletişim kurmada oldukça zorlanırlar. Öfke reaksiyonları/sinirlilik, stres ve aşırı endişe durumlarında yaygın bir dışa vurumdur.   

NASIL YARDIMCI OLABİLİRİZ?

Asperger sendromu olan çocuklarla yapılacak sosyal beceri ağırlıklı çalışmalar, onların sosyal ortamlarda daha az sıkıntı çekmelerini sağlayacaktır.

  Ø      Gerektiğinde ezberletme yöntemi ile belli davranış ve kavram öğretimi

Ø      Özel problem çözme yöntemleriyle belli problemlerle başa çıkma

Ø      Zor ve stres ortamlarını ayırt etmeyi öğrenme

Ø      Sıradan olmayan durumlar için planlar ve durumlar hakkında bilgi verme

Ø      Her an ve ortam için farkındalık kazandırma

Ø      Genelleme sorunları olduğu için toplumsal beceriler ve iletişim yöntemlerinde genelleme üzerinde durma

Ø      Özgüveni kazandırma

Ø      Sosyal uyum becerilerini somut örneklerle ve açık şekilde öğretme  

TANISAL PARADOKS

Klinisyenlerin görevi; öyküde ileri sürülen olası tanılar arasında ayırımı yapmak , davranışsal gözlemler ve bilgilerin analiz edilmesini sağlamaktı. Sözel olmayan öğrenme bozukluğu özellikle Yaygın Gelişimsel Bozukluk, Asperger Sendromu veya Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu gibi tanılarla benzerlik göstermektedir. R’ nin görsel ve işitsel dikkatindeki farklılıklar onun zorluklarını ileri sürülen Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu tanısıyla ilişkili olamayacağını gösteriyordu. R ‘nin öyküsü ve değerlendirmesi Sözel Olmayan Öğrenme Bozukluğunun özellikleriyle tutarlıydı.

Sözel Olmayan Öğrenme Bozukluğunun Tanımı

Sözel olmayan öğrenme bozukluğu aşağıda belirtilen bozuklukları içinde barındıran çocuklarda öğrenme bozukluğunun bir alt kategorisidir.

* Kişilerarası ilişkiler
* Görsel mekansal organizasyon
* Organizasyon ve planlama becerileri
* Esnek kavram oluşumu
* Çalışma becerileri
* Spesifik akademik alanlar
* Sosyal yargılama

R. bu alanların hepsinde zorluk yaşıyordu.

SÖZEL OLMAYAN ÖĞRENME BOZUKLUĞUNUN SEBEPLERİ

Sözel olmayan öğrenme bozukluğu; doğum anında veya doğumdan kısa bir süre sonra beyinin sağ hemisferindeki nörogelişimsel bir bozukluk olarak tanımlanır. Byron Rourke, bu alanda önde gelen araştırmacılardan biridir. Rourke ; Sözel Olmayan Öğrenme Bozukluğu’nun , beyindeki beyaz maddenin fonksiyonunda azalma veya hasarından kaynaklandığını ileri sürmektedir. Bu beyaz madde sağ hemisferle entegrasyon için gerekmektedir; bundan başka iki hemisferi birbirine bağlayan fiberlerin azaldığı durumlarda fonksiyon yapar.

Sağ ve sol hemisfer belirli uyaranları işlemedeki etkililikleriyle birbirlerinden farklılaştığı görülmektedir. Hemisferlerin her ikiside tüm işlerde eşit olarak iyi değildir. Örneğin sağ hemisfer kompleks görsel algı bilgilerini yorumlamada büyük bir kapasiteye sahiptir.Çünkü beynin farklı bölgelerinde bağlantıları vardır ve yeni bilgileri işleme sürecinde daha iyidir. Buna karşılık sol hemisfer daha önceden öğrenilmiş,tanımsal sistemlere başvurulduğunda daha iyi çalışır. Buna örnek olarak dil aktivitelerini verebiliriz.

Beyinin her iki yarım küreside genel olarak kompleks işlerde kullanıldığından dolayı bu gibi yaklaşımların tamamen basit olduğunu söyleyemeyiz. Çünkü genelde her iki hemisfer de önemli kompleks işlerde rol oynar; birinin genelde baskın olduğu düşünülür veya diğer hemisfer baskın değilken spesifik bir iş için diğeri daha önemlidir.

Sağ hemisferin zarar görmesi durumunda dikkat bozuklukları, görsel algı bozuklukları, hafıza bozuklukları, duygulanım ve duygusal zorlanmalar gibi kompleks sendromlara yol açabilir.

SÖZEL OLMAYAN ÖĞRENME BOZUKLUĞU OLAN BİR ÇOCUĞUN PROFİLİ

Sözel Fonksiyonlar

Sözel olmayan öğrenme bozukluğu olan bir çocuğun sözel becerileri alıcı dilin tüm alanlarını kapsar.

Bu çocukların çok iyi fonoloji veya işitsel kavrama yeteneğine sahip oldukları bilinir. Bundan başka kısa ve uzun süreli işitsel hafızaları da güçlüdür. Kelime hazinesi iyi gelişir ve ifade edici dil sıklıkla ayrıntılıdır.

Buna karşılık eksiklikler dil/konuşma süreçlerinin motor planlamasının erken gelişme döneminde tanınabilir. Bu çocukların dil becerileri gelişirken çoğu zaman ‘ritm’ veya dilde ‘prosodi’, bir eksiklik olarak ortaya çıkabilir. Bu eksiklik dilin ’al-ver’ inde, gramer içeriği ve semantik,sentaks, pragmatik gibi gramer yapısında kendini gösterir.

Sözel materyalle işitsel dikkat ve konsantrasyon bu çocukların güçlü yanlarıdır ama uzun süre hem dokunsal hem de görsel dikkat gerektiren işleri yaparken bu dikkat yeterli değildir.

Ezber sözel hafıza becerileri iyi geliştirilebilir ama resimsel veya görsel bilgileri özellikle kısa bir kare olduğunda hatırlamada çok fazla zorlanırlar.


Sözel Olmayan Fonksiyonlar

Bu çocuklarda sıklıkla görsel algı eksiklikleri vardır. Normal sınırlarda basit motor işleri yerine getirebilirler ama düşünme ve motor aktivite gerektiren kompleks işleri yapmakta zorlanırlar.

Yapılandırılmış (sistematik) rutinlerde iyi çalışırlar ama yeni durumlar veya sözel materyaller sunulduğunda (fark edilebilir) problemler yaşarlar.

Sözel olmayan problem çözme , kavram oluşturma ve hipotez test etme diğer problemli alanlardır. Eksiklikleri ; neden-sonuç ilişkileri , uygun olmayan değerlendirmeler, alışılmamış durumlara adapte olma sorunları ve başka kompleks durumlar var olabilir. Bu durumlarda bu öğrenciler öğrenme üstü davranışlara bel bağlar.

Akademik Fonksiyonlar

Sözel olmayan öğrenme bozukluğu olan çocuklar sesle ilgili becerileri yavaş geliştirir ama bu beceri geliştikten sonra okumanın mekanik yönlerini bu alanda iyi kullanabiliyorlar. Kelime çözme ve heceleme , ezber hafızada olduğu gibi kolayca gelişir.

Bu çocukların motor planlama zorlukları olabilir. Ayakkabı bağlama, makas kullanma, el yazısı gibi işlerde zorluk yaşayabilirler. Ama bir kez bu becerilerde uzmanlaştıklarında el yazısının akıcılığı önemli bir problem olmaktan çıkar.

Akademik zorluklar; okuduğunu kavrama , matematiksel hesaplama, fen ve üç boyutlu matematiksel , geometri gibi konuları içine alır.

Bazen görsel detaylara dikkatini vermede zorlanan bu çocuklar süreç (prosedür) hataları yapabilir. Örneğin çocuk basit matematik işlerde uzmanlaşmış olabilir ama spesifik durumlarda buna ihtiyaç duyduğunda, bu bilgiyi hatırlayamayabilir veya uzun aşamalı bir problemi çözmeye çalışırken işlerin sırasını karıştırabilir. Matematiksel işlemleri yanlış yorumlayabilir ve satır-sütün ilişkili tablosal bilgileri yanlış yerlere koyabilir.

Sosyal Duygusal Fonksiyon

Sosyal ilişkiler bu çocuklar için anlamlı derecede bir sorundur. Bu sorun karıştırılan ve yanlış yorumlamaya müsait olan beden dilinde ve/veya ses tonunda görülebilir.

Çevredeki ince ipuçlarını algılayamayabilir.Kişisel alan sınırlarını, bir olay veya tepkiyi yeterince algılayamayabilir.

Tüm sosyal beceriler gözlem yoluyla sezgisel olarak kavranmıştır; direk olarak öğrenilmemiştir.Duygusal gelişim bu çocuklar için kesinleşmemiş,şüpheli olabilir. Sözel olmayan öğrenme bozukluğu özellikle çekilme, anksiyete, depresyon gibi içsel belirtilerin gelişmesi yönünde eğilimlidir. Bu çocuklarda kendisinin bir işte yapamayacağı durumlarda suçlanmasından kaynaklanan bir umutsuzluk duygusu gelişebilir.

MÜDAHALE SEÇENEKLERİ

Sözel olmayan öğrenme bozukluğu hakkında aile eğitimi çok önceliği olan bir konudur. Aileler çocuklarının okula uygun olarak yerleştirilmesi ve değişiklikleri savunmak için temel bilgilere ihtiyaç duyar.

Düşünülecek bazı özel servisler;

- Uğraş terapisi motor ve görsel motor entegrasyon becerilerinin iyi gelişmesi için gerekli olabilir.
- Sözel olmayan öğrenme bozukluğu olan çok küçük yaştaki çocuklar konuşma üretiminde motor planlamayla ilgili zorluğa sahip olmalarından dolayı erken dil konuşma terapisi çocuğa yardımcı olabilir.
- Sosyal beceri grupları , sosyal farkındalığı geliştirmek , sözel olmayan davranış öğretmek, kendi kendine değerlendirmeyi cesaretlendirmek ve spesifik problem çözme stratejilerini ilerletmek için önerilebilir.
- Bilişsel davranışçı terapi çocuğa yardımcı mücadele tekniklerini geliştirmekte planın hayati bir bileşenini oluşturur.
- Bireysel olarak güçlü ve zayıf yanlarının çeşitliliğinden dolayı bazı çocuklar homojen özel eğitim sınıflarından yarar sağlayabilir buna karşılık diğerleri bir takım destek servisleriyle normal eğitim kurumlarındaki eğitimlerine devam edebilir.

AİLE VE ÖĞRETMENLER İÇİN GENEL STRATEJİLER

- İstenmeyen sosyal hatalardan kaçınmak için çocuk yapılandırılmış ve destekleyici bir çevreden yarar sağlar.
- Bu güçlüğü yaşayan çocuklara problemin doğasını anlatılmalı , güçlü ve zayıf yanları gösterilmeli ve mücadele teknikleri konusunda yardımcı olunmalıdır.
- Bu çocuklar her zaman hem evde hem okulda ‘güvenli bir yer’ olduğunu bilmeye ihtiyaç duyarlar.Sosyal ve diğer konularda konuşabilecekleri özel bir insana ihtiyaç duyarlar.
- Aşamalı olarak bağımsızlığını cesaretlendirin ama çocuk hazır olmadan desteğin kalkmayacağını çocuğa hissettirin.
- Önemli ölçüde güç olan alanlardaki soruları anlaşılır yapmak , açıklamak ve görsel bilgiye çevirmek için dili kullanın.
- Sözel Olmayan Öğrenme Bozukluğu bir çok çocuğun spesifik ve alışılmadık tutkusu vardır. Bu ilgi alanlarından kaçmayın; bunun yerine daha fazla öğrenmesine , bu alanlarda daha fazla araştırma ve okuma yapmasına yardımcı olun. Eğer çocuk kendi ilgilendiği alanı öğrenirse o alandaki materyalleri daha yüksek seviyede okuyacaktır.
- Görsel ve mekansal zorluklarına karşın genellikle motor koordinasyona sahip olmalarından takım sporlarında problemleri olabilir. Bireysel sporu cesaretlendirmek tavsiye edilir.


OKUL İÇİN SPESİFİK STRATEJİLER

- Sınıf ortamının çok fazla görsel uyarıcıya sahip olmadığından emin olun.
- Kitap raporları gibi yazılı görevler için bir yazıcı görevi üstlenmesi için bir aile üyesine, arkadaşa veya asistan öğretmene ihtiyaç duyabilir.
- Uzun işlerde işi anlamlı parçalara bölmeyi öğrenmelidir.
- Görsel mekansal davranışta katlama, kesme veya düzenleme gerektiren görevlerde önemli bir yardıma ve molaya ihtiyaç duyabilir veya bazı durumlar elenebilir.
- Çocuk bir kez keyboard (bilgisayar) kullanma becerileri geliştirdiğinde laptop veya kelime işlemci, not alma veya kompozisyon yazma stratejileri sorunu ortadan kalkacaktır.
- Görsel mekansal ve sözel güçlükleri olan çocuklara sözel meditasyon örneğin kendi kendine konuşma tekniği öğretilebilir.
- Öğretmenler haritalar, grafikler , çizimler ve ayrıca motor aktivite performansında ihtiyaç duyduğu adımları gerçekleştirmek için çocuğa modellemeler yapması faydalı olacaktır.
- Matematik becerilerini güçlendirmek için gerçek yaşam örnekleri bir çok sözel açıklama ve elden ele geçen deneyimler kullanılabilir.
- Matematik hesaplamada zorlukları olan çocuklar problemleri grafiğe yazma veya büyük yapraklı sayfalara sütun ve satır çizerek belirli bir noktayı bulma çalışması mekansal yapılandırma sağlar. (3üncü sütun 2 inci satır gibi. Matrix organizasyon)
- Zayıf dikkate sahip bir çocuk için, bu dikkat problemini çözüp dikkat ve konsantrasyon yeteneğini geliştirmek için daha sıklıkla aralar verilmesi faydalı olabilir.
- Mekansal zorluklara sahip bazı çocuklar için ekstra zaman veya yardımcı (bir yere gitmesi için) faydalıdır.
- Her çocuk öğrendiklerini genelleyebilmesi için cesaretlendirilmelidir. Bu çocuk öğrenme temelini geliştirirken eski bilgileri yeni kavram geliştirmede yeni bir metod olarak kullanır. ve eski bilgi temeline yeni anlamlar ekleyerek düşüncesinde bir takım riskler alabilir.
- Diğer çocukların katılımıyla küçük gruplar içinde Sözel Olmayan Öğrenme Güçlüğü olan çocuğun lider olabileceği grupların oluşturulması için olanaklar sağlanmalıdır.
- Birlikte öğrenme iyi rol modelleriyle gruplandığı zaman çocuk için faydalı olur fakat keşif yoluyla öğrenme nadiren tercih edilen bir yoldur.

Bütün bunlar çocuk, aile ve okulu içine alan, bir takım organizasyonuyla çocuğun yaşamı daha verimli bir hale gelebilir.


New York University , Child Study Center Letter, Marc-April 2000
 

Asperger Sendromu olan bir  çocuğu gözlerken göz önünde bulundurmamız gerekenler;

Bir konuşmayı devam ettirebilme kabiliyeti

Açıklama istenildiğinin farkına varıp cevap verebilme veya açıklama isteyebilme

Kişinin esperileri, şakaları, kibar konuşma formlarını anlayabilme

Kişinin samimi ve kibar formları ayırdedebilmesi

Patrona veya arkadaşına, yabancıya veya tanıdığa nasıl davranacağını ayırdedebilmek

Ses tonunu ortama ve konuya göre ayarlayabilmek

Farklı ortamlara ayak uydurmasındaki esneklik

Dili, öğrenme, problem çözme, fikir yürütme, yeniden yapılandırma için kullanabilme kabiliyeti

Pragmatik Dildeki Problemler

Pragmatik dil bozukluğu aspergerin en önemli özelliğinden biridir. Asperger sendromu olan çocuklar sosyal dili kullanmada yaşadıkları zorlukla beraber okul cağından itibaren kaygıları artmaya başlar, bazı sosyal ortamlara katılmayı reddetme gibi zorluklar ortaya çıkmaya başlar. AS teşhisi konmuş yetişkinler ise sosyal iletişim kurmada zorlandıklarından iş bulma, arkadaş edinme gibi durumlarda zorluk çekerler.
Pragmatik yetiler, kullanılan dilin(gramer, anlam) konuşmanın içeriğine göre kullanılmasını sağlar. Aynı kültürden gelen insanlar bu yetiler yardımıyla karşısındaki insanın nazik, komik, şakacı vb. olduğunu ayırdeder. Konuşmacılar tüm konuşma sistemini bu pragmatik yetileri destekleyecek şekilde oluşturur. İletişimde pragmatik yetiler çok önemlidir. Dilde anlam gelişimi ise, sözcüklerin anlamı ve sözcüklerin birbiriyle birleşip bir  anlam ifade ettiğini öğrenmekle gerçekleşir. Çocuklarda dil gelişimini değerlendirirken bakılan beceriler; alıcı ve ifade edici dilin(sözcük dağarcığı) gelişmesi, anlama ve farklı anlam yapılarının gelişimi, kategorizasyon gelişimi, heceleri anlamak, konuşma ve yazılı hikayelerin ana fikirlerini anlama, mecazi anlamları anlama ve ifade etme, çıkarım yapabilme becerilerinin gelişimidir.  AS de anlam ve pragmatiğin çok iyi gelişmediğini görüyoruz. 
İletişimde ortamına göre uygun ifadeleri seçmek, başkalarının bakış açılarını değerlendirebilmek, fikirleri farklı şekillerde ifade edebilmek gibi beceriler çok önemlidir. Örneğin resmi bir ortamla samimi bir ortam arasında ayrım yapıp ona uygun konuşma formunu kullanmak gibi. Bu tür başarısızlıklar sosyal izolasyon, okul ve iş ortamında çelişkiler gibi  sosyal alanda problemlere yol açar. AS kişiler iletişim kurarken bu tür farklılıkları değerlendirmekte başarılı değildirler.

Organizasyon Yapma Güçlüğü

Asperger Sendromu olan çocukların yaşadığı diğer zorluk ise organizasyon becerileridir. Organizasyon, birçok elementin önceden belirlenmiş bir sonuç için düşünülüp birleştirilmesi ve düzenlenmesi anlamına gelir. Bu kişiler kendi yapacaklarını organize edip kolayca halledemeyebilirler ve kendi rutinlerine takılabilirler. Bu, çocukların okulda başarısız olmasına ve toplumda yeterince bağımsızlaşamamalarına sebep olur. Bu sebeple uzun dönemli, yapılandırılmamış ödevler bu çocuklar için çok zordur. Bu çocuklara program yapmayı öğretmek gerekmektedir. Günlük yapacağı ödevlerin ve uzun vadeli yapılması gerekenlerin bir programı yapılmalı ve çocuk oradan takip edebilmelidir. Ayrıca çocuğu motive etmek için programı takip etmesi için bir ödül listesi de hazırlanması yararlı olur. Bilgisayar programları bu amaç için çok uygun olur. Ayrıca bilgisayarların kullanımı bu çocuklar için son derece yararlıdır çünkü İnternet aracılığıyla hem birçok konuda bilgi edinebilir hem de başka insanlarla elektronik posta aracılığıyla iletişim kurabilirler(assistive thecnology).

Davranış Problemleri                 

Asperger Sendromu olan kişilerde genelde davranış problemlerine rastlarız. İstenmeyen davranışı değiştirirken öncelikle davranışın nedenini araştırmalıyız. Bu davranışların ne zaman çıktığını, hangi ortamlarda çıktığını bilmemiz çok önemlidir. Çocuğun takıntılarını, problem olan davranışlarını iyi belirlemek ve davranışçı terapi yönteminin esaslarını kullanarak o davranışları değiştirmek gerekir. Yani ödül ve ceza sistemini kullanmak gerekir. Hangi davranışların nasıl ödüllendirileceği veya cezalandırılacağı açıkça belirlenmelidir.  Bu uygulanacak program çocuğa anlatılmalıdır ve konulan kurallar tutarlı bir şekilde uygulanmalıdır. 

Eğitim programının içermesi gereken beceriler şunlardır;

Genel problem çözme becerilerinin kazandırılması. Belli kavramlar ve davranışların açık ve gerekirse ezberleterek öğretilmesi

Belli zorluklarla bahşedebilmesi için özel problem çözme stratejileri kazandırma. Aynı zamanda zorluk yaratacak ortamları ayırdedebilme ve öğrendiği stratejileri kullanabilmeyi öğretme

AS kişiler değişik, alışagelmişin dışındaki ortamlar, durumlar hakkında bilgilendirilmeli ve nasıl uyum sağlayacakları planlanıp basamaklar halinde bir liste oluşturulmalıdır. Bu listede ortamın tanımı, ortama ait gerekli bilgiler ve karar verme basamakları açık bir şekilde yer almalıdır. 

Sosyal farkındalık çocuğun bulunduğu ortamın ozellikleri anlatılarak her an, her ortamda kazandırılmaya çalışılmalıdır. Bulunduğu ortamda çocuğun bakış açısıyla diğerlerinin bakış açısı arasındaki farklılıklar açık bir şekilde sorgulanıp ortaya konmalıdır.

Ögrenilen sosyal becerilerin ve stratejilerin genellenmesi çok önemlidir. Genelleme bu çocukların zorlandıklari bir alandır bu sebeple bunun üzerinde çok durulması gerekir.

Kendini değerlendirme cesaretlendirilmelidir.
 

Ancak bu günlük davranışları içeren somut ve açık olarak yapılmalı, içgöçü temelli olmamalıdır. Hangi ortamların kolay idare edilebilir, hangilerinin ise problem olabileceğinin farkindaligini geliştirmek gerekmektedir. Bu farkındalık ögrenilen stratejilerin doğru ortamlarda kullanılmasıyla doğru orantıdadır. Kendini değerlendirme çocuğun öz güvenini geliştirmek için kullanılmalıdır. Bunun için çocuğun başarılı olacağı durumlar seçmek veya şekillendirmek gerekir. Buradaki amaç çocuğa kendini daha güçlü hissedebileceği ortamları, durumları öğretmektir.
7. Hayal kırıklığı ve kaygı yaratacak durumlarla, bu durumlar sonucu ortaya çıkan negatif duygular arasındaki bağlantı somut bir şekilde AS kişilere öğretilmelidir. Ancak bu şekilde çocuk yavaş yavaş hissettiklerine bir içgörü oluşturmaya başlayıp bu tür negatif duygular oluşturan durumları kontrol etmeleri artar. Bu arada çocuğun kendi davranışlarının nasıl diğer kişilerin duygu ve düşüncelerini de etkilediğine dair farkındalığını geliştirmek ve böylece kendi sosyal deneyimleri üzerinde kontrolü arttırmak gerekir.
8. Adaptasyon becerilerinin somut ve açık bir şekilde öğretilmesi gerekmektedir. Örneğin alış veriş yapma kuralları ve toplu taşıma araçlarını kullanma gibi becerilerin kuralları sözel olarak öğretilmeli ve sürekli tekrar edilmelidir.
9. Kişinin noropsiklojik değerlendirmesi sonucu çıkan profile göre öğretilecek diğer beceriler de belirlenmelidir(kalın motor, ince motor, algi, problem çözme, hafıza işitsel ve görsel dikkate el göz koordinasyonu).

Sosyal ve İletişim Becerilerini geliştirme;

Asperger Sendromu olan kişilere uygulanan eğitim programlarının en önemli bölümü sosyal ve iletişim becerilerini geliştirmek oluşturmaktadır. AS kişiler istedikleri için kendilerini toplumdan soyutlamazlar, yaş ilerledikçe sosyal ortamlarda kendi yetersizliklerinin farkındalığı artar ve umutsuzluğa yatkınlık, negativizm, bazen klinik depresyon gibi problemler ortaya çıkar. İçgörü geliştirmedeki ve kendini ifade etmedeki zorluklar bu kişilerin sosyal durumlara adaptasyonunu ve kişisel ilişkilerini zorlaştırır. Bu sebepten dolayı bu kişilere sosyal ve iletişim becerilerini açık ve somut bir şekilde her zaman öğretmek gerekmektedir. Bu eğitimle AS kişiler sosyal ve iletişim becerilerinde tamamen doğal, spontane ve başarılı olacaklar anlamına gelmez. Ancak sosyal durumları ve kişisel ilişkileri nasıl ele alacaklarını ve bahsedeceklerini öğrenmeleri onları sosyal ilişkilerde daha etkili kılacaktır.

Sosyal becerileri geliştirmedeki yaklaşımlar;

Sosyal Hikayeler: Çocuğun yasadığı sosyal olaylardan yararlanarak ve görsel ve yazılı materyallerle çocuğa sosyal becerileri öğretmek.

İletişimi geliştirecek görsel stratejiler: Çocuğun sosyal ilişkileri anlamasını, sosyal ortamlarda nasıl davranılması gerektiğini öğrenmesini sağlayacak ve çocuğun iletişimini güçlendirecek görsel materyallerle çalışmak etkili bir yöntemdir. Ancak bu yöntem görsel hafızası güçlü çocuklar için uygundur.

Sosyal algılama becerileri geliştirme eğitimi: Bu eğitim ergen ve yetişkinler için uygundur. Bu program is hayatında basarili olmak için gereken sosyal beceriler üzerine odaklanır.

Theory of mind (bilişsel kuramlar) öğretmek: Bu program çocuklara karşısındaki insanların duygularını, düşüncelerini, hissettiklerini anlamak için gerekli sosyal-bilişsel prensipleri öğretmeyi amaçlar. Çocukların performansı deneysel ortamlarda gelişme gösterse de genel olarak sosyal berilerinde ve ilişkilerinde çok az bir ilerleme olduğu gözlenmiştir.

Bu yaklaşımlarda sosyal ve iletişim becerileri kazanmada temel stratejiler şunlardır;

Geleneksel pragmatiğin veya konuşma kurallarının farkında olması: Konu seçimi, konu değişikliklerini fark etmek, verilen bilgiyi dinleyicinin anlayabilmesi için gereken zemin bilginin aktarılma becerisi gibi beceriler her programda yer almalıdır. Burada çocuğa kimlerin hangi konularla daha ilgili ve tanıdık olduğuyla ilgili bilgi vermek ona çok yardımcı olur. Örneğin; akrabalar ve aile üyeleri yabancılara göre aile ile ilgili konularla daha ilgilidirler, yaşıt arkadaşlar  filmler, TV programları ve oyunlar gibi konularla yetişkinlerin ilgilendiğinden daha çok ilgilenir. Bunun yanısıra yaşıt arkadaşlar yunusların biyolojisi, politika veya AS çocuğun ilgi duyabileceği farklı ve tuhaf   konularla ilgilenmezler. Bu konuda çocuğa yardım etmenin bir yolu, çocuğun her arkadaşı için ilgilendiği konuların ve az ilgilendiği konuların listesi yaparak ona farklı ilgi alanları olduğunu fark etmesini sağlamaktır.

Sosyal ipuçlarını doğru anlamayabilmek: Sosyal ipuçları yorum yapabilmek için, sosyal şartlara uyum sağlamak için, dinleyicinin bakış acısını, davranışlarını anlamak için ve konuşmayı sürdürebilmek için çok önemlidir. Örneğin çocuk karsısındaki dinleyicinin konuya olan ilgisini anlayıp ona göre ya konuya devam etmeli ya da başka bir konuya geçmelidir. Böyle bir durumda diğer insanların sosyal davranışlarını nasıl yorumladığımızı sözel şekilde çocuğa anlatmak yardımcı olur. Bu başlangıçta sürekli tekrar ettirilerek ve ezberleterek yapılır ve sonra yavaş farklı ortamlarda yapılmaya başlanır. Göz kontağının, bakışların, ses tonunun, el ve yüz mimiklerinin önemi sözel ve somut olarak, neredeyse yabancı dil öğretiyor gibi öğretilmelidir. Terapi içinde yapılandırılmış ortamlar olmalıdır. Ayna önünde çalışma, kasette konuşma örnekleri dinleme, videoya çekilmiş davranışları seyretme gibi çalışmalar eğitim programında yer almalıdır.

 Programda bulunması gereken sözel olmayan sosyal ipuçları;

Ortam(settin): Çocuk bulunduğu ortamın farkında olması gerekir ve o ortamda yapılması gerekenleri(ses tonu, konuşma tarzı)

Vücut şekli: Biriyle konuşurken vücudumuzun nasıl bir sekil alması gerektiği, vücut hareketlerinin farklı anlamları ve bunlardan ne bilgi aldığımız

Yüz, vücut ve sözel duygu ifadelerini somut bir şekilde öğrenme ve bunları anlamlı ortamlarla bağdaştırabilme

Sakalar, ironim ifadeler için de bilgi vermek, öğretmek gerekir

Konuşma sırasında kendini kontrol etme becerileri öğretilmelidir. Çocuğun konuşmasını ortama göre ayarlaması(samimi veya resmi), ses tonunu ayarlaması( maçta yüksek sesle konuşma, cenazede fısıldama gibi) çok önemlidir.

Okul eğitiminin de , çocuğun hayat kalitesini, sosyal becerilerini ve is hayatini olumlu yönde etkilemeyi hedeflemesi gerekmektedir. Çocuğun yetenekli olduğu, basarili olduğu alanlar desteklenmeli ona uygun meslek yönlendirmeleri yapılmalıdır(yazı becerileri, bilgisayar, fen gibi).